ผลกระทบของ ฝุ่น PM 2.5 และวิธีป้องกันฝุ่นไม่ให้เข้าบ้าน

อันตรายของ PM 2.5 ไม่ได้อยู่ที่การสูดดมเพียงวันหรือสองวัน แต่เกิดจากการสะสม โดยองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ประกาศว่ามลพิษทางอากาศเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่ใหญ่ที่สุดต่อสุขภาพมนุษย์

1. ระบบทางเดินหายใจและปอด

ปอดคืออวัยวะแรกที่ได้รับผลกระทบโดยตรง เมื่อ PM 2.5 เดินทางมาถึงถุงลมปอด ร่างกายจะส่งเซลล์เม็ดเลือดขาวมากำจัดสิ่งแปลกปลอม แต่เนื่องจาก PM 2.5 มีสารเคมีที่เป็นพิษเกาะติดมาด้วย เซลล์เหล่านี้จึงถูกทำลายและหลั่งสารก่อการอักเสบออกมา ทำให้เกิดภาวะอักเสบเรื้อรังในเนื้อปอด

• สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวเป็นภูมิแพ้หรือหอบหืด การสัมผัสฝุ่น PM 2.5 เพียงเล็กน้อยก็สามารถกระตุ้นให้เกิดหลอดลมหดเกร็ง ไอเรื้อรัง และเหนื่อยหอบรุนแรง
• การสูดดมฝุ่นพิษระยะยาวทำให้เกิดการทำลายเนื้อเยื่อปอดและความยืดหยุ่นของถุงลม ส่งผลให้เกิดโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ซึ่งผู้ป่วยจะมีอาการเหนื่อยง่าย หายใจไม่เต็มอิ่ม แม้ไม่ได้ออกแรง
• องค์การวิจัยโรคมะเร็งนานาชาติ (IARC) ภายใต้ WHO จัดให้มลพิษทางอากาศและ PM 2.5 เป็น สารก่อมะเร็งในมนุษย์กลุ่มที่ 1 สารเคมีที่เกาะมากับฝุ่นสามารถทำลาย DNA ในเซลล์ปอด นำไปสู่การกลายพันธุ์และก่อตัวเป็นเซลล์มะเร็ง

2. ระบบหัวใจและหลอดเลือด

เมื่อ PM 2.5 เข้าสู่ถุงลมปอด ยังซึมผ่านผนังถุงลมเข้าสู่กระแสเลือดได้โดยตรง

• เมื่อ PM 2.5 เข้าสู่กระแสเลือด ร่างกายจะเกิดภาวะอักเสบทั่วร่างกาย ผนังหลอดเลือดจะเกิดความเสียหายและกระตุ้นให้เกิดการสะสมของคราบพลัค ทำให้หลอดเลือดตีบแคบ ขัดขวางการไหลเวียนของเลือด
• ในวันที่ค่าฝุ่นพุ่งสูง สถิติทางการแพทย์พบว่ามีผู้ป่วยเข้าห้องฉุกเฉินด้วยภาวะหัวใจวายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ฝุ่นสามารถกระตุ้นให้เกล็ดเลือดเกาะตัวกันจนเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดหัวใจ
• กลไกเดียวกับหัวใจ เมื่อหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองตีบหรืออุดตันจากลิ่มเลือด จะทำให้เนื้อสมองขาดออกซิเจน นำไปสู่อาการอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือเสียชีวิตเฉียบพลัน

3. ผลกระทบต่อสมองและระบบประสาท

งานวิจัยทางการแพทย์พบความเชื่อมโยงที่น่าตกใจระหว่างมลพิษทางอากาศกับสุขภาพสมอง ฝุ่น PM 2.5 สามารถเดินทางผ่านเส้นประสาทรับกลิ่นในโพรงจมูก และเข้าสู่สมองได้โดยตรง

• ภาวะอักเสบเรื้อรังในสมอง ทำให้เกิดการสะสมของโปรตีนเบต้า-อะไมลอยด์ ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของโรคอัลไซเมอร์ ผู้ที่อาศัยในพื้นที่มลพิษสูงมักมีอัตราการเสื่อมของความจำเร็วกว่าปกติ
• เด็กที่เติบโตในสภาพแวดล้อมที่มี PM 2.5 สูง มีความเสี่ยงต่อพัฒนาการทางสติปัญญา (IQ) ที่ลดลง ปัญหาด้านสมาธิสั้น และภาวะออทิสติก

4. กลุ่มเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

• เด็กเล็ก – มีอัตราการหายใจเร็วกว่าผู้ใหญ่ และปอดยังพัฒนาไม่เต็มที่
• สตรีมีครรภ์ – ฝุ่นพิษสามารถเพิ่มความเสี่ยงในการคลอดก่อนกำหนด ทารกแรกเกิดน้ำหนักตัวน้อยกว่าเกณฑ์
• ผู้สูงอายุ – มักมีโรคประจำตัวเรื้อรังอยู่แล้ว ร่างกายมีความต้านทานต่อภาวะอักเสบน้อยลง
• ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง – ผู้ที่มีโรคหัวใจ โรคเบาหวาน หอบหืด และโรคปอด